Kącik psychologa

Współczesny świat, ułożony według harmonogramów i planów, wymusza na nas życie w pośpiechu. "Nie mam czasu"; "Goni mnie czas", "Szybko, czas to pieniądz"... Życie dorosłych przytłaczają obowiązki, hałas i presja czasu. To wszystko nie wpływa korzystnie na nas, a tym bardziej nie sprzyja naszym dzieciom. Może się zdarzyć, że najmłodsi wpadną w podobny, męczący rytm dnia, który bombardując bodźcami ich układ nerwowy, zaburzy ich harmonijny rozwój. Chcąc zadbać o równowagę swoją i naszych pociech, musimy pamiętać o chwilach spokoju i odprężenia, które są ważnym elementem naszego dobrego samopoczucia. Każdy z nas zna z doświadczenia potrzebę spokoju po ciężkim dniu w pracy. Dziecko nie jest w stanie dobrze rozpoznać ani nazwać wszystkich swoich stanów emocjonalnych. Czuje się zmęczone, złe, rozkrzyczane, ale nie potrafi sobie z tymi emocjami poradzić. Wyjściu z tych niekomfortowych stanów pomaga czas relaksu. Dziecko w wieku przedszkolnym zauważa zmiany zachodzące podczas wyciszenia, uczy się panowania nad swoim ciałem, kontroli nad swoimi gestami i czynami. Niestety nie potrafi jeszcze samodzielnie podjąć takich ćwiczeń i do ich zainicjowania potrzebuje osoby dorosłej.

Drodzy Rodzice, zachęcam do wspólnej relaksacji z dziećmi. Przedstawiam propozycje ćwiczeń i zabaw wyciszających :

Spokojny oddech:
Prosimy dziecko słowami : „Nabierz nosem dużo powietrza, jakbyś chciał powąchać piękny kwiat. Głęboko wciągnij jego zapach. A teraz … powolutku, bardzo powoli wypuszczaj powietrze ustami” Powtórz to ćwiczenie trzy razy.

Dźwięki otoczenia:
Zamykamy oczy i mówimy do dziecka wyciszonym głosem : „Słyszysz dźwięki docierające do twoich uszu ? Oh… coś właśnie cichutko stuknęło, a teraz ? Ktoś rozmawia. Jaki jest najbliższy/najdalszy dźwięk ? Jaki najgłośniejszy/najcichszy?”

Muzyka relaksacyjna:
Kładziemy się z dzieckiem w wygodnej pozycji i słuchamy nagrań muzyki relaksacyjnej takiej jak np.: śpiew ptaków, szum wody, szum drzew. Dobrą funkcję wyciszającą pełni też spokojna muzyka instrumentalna, bądź muzyka klasyczna.

Masażyki:
Wypróbuj moc dotyku, który stosowany jest w różnych działaniach o charakterze terapeutycznym, także w relaksacji, np.: zabawy wyciszające takie jak różnego rodzaje masażyki. Poproś dziecko, aby wygodnie się położyło i spróbuj masować je po plecach wg wskazówek wierszyka :

Cicho, cicho, w puszystej kurteczce,
Chodziła raz myszka po gładkiej półeczce.      (powolne głaskanie)
Znalazła ser żółty, ząbkami go jadła.                (powolne ściskanie, szczypanie)
Strzepnęła okruszki,                                         (szybkie klepanie, strzepywanie)
W kąciku usiadła, okruszki zebrała.
Ząbkami je zjadła.                                             (powtórne ściskanie)
Po gładkiej półeczce chodziła w kurteczce       (delikatne głaskanie).

Czytanie książek:
Wspólne czytanie książek z dziećmi uspokaja i spowalnia bicie serca. Wystarczy kilka minut czytania, aby znacząco zredukować stres. Czytanie to same korzyści dla naszego mózgu: poprawia pamięć, rozwija wyobraźnię, poszerza słownictwo i wiedzę, pomaga zasnąć. Czytanie bajek relaksacyjnych, to mądrze spędzony wspólny czas z dzieckiem.

Ćwiczenia plastyczne wymagające skupienia uwagi :
Wszystkie aktywności manualne jak np.: lepienie z plasteliny, wycinanie, wyklejanie obrazka z małych kulek bibuły, malowanie, rysowanie itp. Zajęcia plastyczne wymuszają na nas skoncentrowanie się na pracy i jednocześnie sprawiają, że organizm się wycisza.

Na koniec zwróćmy też uwagę na higienę zdrowia, która podkreśla ważną rolę regeneracji układu nerwowego, poprzez należyty odpoczynek, który dla dzieci przedszkolnych powinien mieścić się w przedziale 10 – 12 godzin snu na dobę. Prawidłowemu funkcjonowaniu organizmu sprzyja aktywność fizyczna (zwłaszcza na świeżym powietrzu), zdrowe odżywianie i przestrzeganie zasad higieny ciała. Nauczmy dzieci stworzyć sobie najlepsze warunki do zachowania zdrowia, bo przecież „w zdrowym ciele, zdrowy duch”.

Odwaga nie polega na tym, by się nie bać, lecz by działać mimo strachu.

Lęk u dzieci w wieku przedszkolnym jest zjawiskiem całkowicie naturalnym. Maluchy w wieku 3–6 lat dopiero uczą się rozumieć świat, a ich wyobraźnia działa na pełnych obrotach. To właśnie w tym czasie mogą pojawić się lęki przed ciemnością, potworami, rozłąką z rodzicami czy głośnymi dźwiękami. Choć dla dorosłych mogą się one wydawać niegroźne lub wręcz irracjonalne, dla dziecka są bardzo realne.

Pierwszą i najważniejszą zasadą jest nie bagatelizować dziecięcych lęków. Dla dziecka, które boi się ciemności, potwór w szafie jest tak samo realny, jak dla dorosłego realne są jego codzienne troski. Wysłuchaj dziecka, przytul je i powiedz: "Rozumiem, że się boisz. Jestem tutaj z tobą." To daje dziecku poczucie bezpieczeństwa i pokazuje, że jego uczucia są ważne.

Następnie nazwij emocje. Pomagaj dziecku nazywać to, co czuje. Możesz powiedzieć: "Widzę, że jesteś przestraszony. Czy to dlatego, że usłyszałeś dziwny dźwięk?" Dziecko, które potrafi nazwać swój lęk, łatwiej sobie z nim radzi. To również uczy je świadomości emocjonalnej, która będzie potrzebna przez całe życie.

Pamiętaj, aby nie zmuszać dziecka do konfrontacji z tym, czego się boi. Zamiast tego, pomagaj mu oswajać lęk małymi krokami. Jeśli dziecko boi się ciemności, nie zostawiaj go nagle w całkowicie ciemnym pokoju. Można wprowadzić delikatne światło nocne, wspólnie czytać bajki przed snem, a potem stopniowo skracać czas zapalonego światła.

Zabawa to dla dziecka naturalny sposób przetwarzania emocji. Możecie wspólnie rysować „strachy” i je „oswajać” – np. nadając im zabawne imiona, śmieszne ubrania czy zamieniając je w bohaterów bajki. Można też wykorzystać teatrzyk, pacynki czy zabawki, by odegrać scenki, w których dziecko przejmuje kontrolę nad sytuacją.

Chwal dziecko za odwagę, nawet jeśli zrobiło tylko mały krok naprzód. Możesz powiedzieć: "Wiem, że się bałeś, ale mimo to wystąpiłeś przed tak dużą publicznością. To było bardzo dzielne." Takie słowa wzmacniają wiarę dziecka w to, że potrafi poradzić sobie z trudnymi sytuacjami.

Komentarze typu "Nie bądź dzidziusiem", "Chłopaki się nie boją", "Znowu te twoje wymysły" mogą tylko pogłębić lęk i sprawić, że dziecko przestanie mówić o swoich emocjach. Zamiast tego buduj z dzieckiem relację opartą na zaufaniu, gdzie każda emocja jest akceptowana.

Dziś polecamy książkę, dzięki której wspomożemy budowanie silnego poczucia własnej WARTOŚĆI.

Poczucie własnej wartości to sposób, w jaki postrzegamy siebie i nasze umiejętności. Obejmuje to nasze przekonania o tym, czy zasługujemy na szacunek, miłość i sukces. Może wpływać na to, jak reagujemy na wyzwania, trudności, ale także jak oceniamy swoje sukcesy i porażki.

" CześĆ, jestem PINK.

- Cześć, Pinku. Kim jesteś?

- Nie wiem.

- Jak to nie wiesz ? Zastanów się chwilkę...

- Jestem taki jak wszyscy.

- NIE, jesteś UNIKALNY !

Ty też jesteś unikalny, wiesz ? Każdy z nas jest. Takiego drugiego Ciebie nie ma nigdzie na świecie. Dlatego jesteś jedyny i niepowtarzalny. Co nie znaczy, że idealny. Masz zalety i wady. Każdy z nas je ma. To one nas budują. To one sprawiają, że jesteśmy wartościowi tacy, jacy jesteśmy.

Pomóż PINKOWI uwierzyć w siebie, a wtedy on pomoże Ci zrobić to SAMO!"

"Ale jestem wściekła !"

"Mam dość !"

"Coś się we mnie gotuje !"

Chyba nikt z nas nie lubi tej emocji. Złość jest jedną z podstawowych emocji, którą odczuwamy z różnych powodów, ale przede wszystkim pełni ważną rolę w naszym życiu emocjonalnym i społecznym. Co nam daje ta emocja ? 

Złość jest często odpowiedzią na sytuacje, które postrzegamy jako zagrożenie dla naszej integralności, wartości lub granic osobistych. Może pojawić się, gdy czujemy się traktowani niesprawiedliwie lub ignorowani, co skłania nas do obrony naszych praw i potrzeb. Złość pojawia się, gdy napotykamy na przeszkody, które uniemożliwiają nam osiągnięcie celu. Frustracja z powodu niepowodzeń lub braku kontroli nad sytuacją może wywołać tę emocję. Złość może sygnalizować innym, że coś jest nie w porządku, szczególnie w kontekście relacji do naszej osoby. Złość może wynikać z poczucia niesprawiedliwości – zarówno w odniesieniu do nas samych, jak i innych. W ten sposób motywuje nas do walki o to, co uważamy za słuszne.

Choć złość może być trudna do opanowania, jest to naturalna i potrzebna emocja, która pomaga nam rozwiązywać problemy, chronić siebie i innych oraz dążyć do zmiany w sytuacjach, które wydają się nieakceptowalne. Ważne jest, by nauczyć się zarządzać tą emocją, by nie prowadziła do niekontrolowanych działań, ale była użytecznym narzędziem w naszym życiu.

         Rozwój emocjonalny w przedszkolu ma kluczowe znaczenie, ponieważ w tym wieku dzieci zaczynają kształtować swoje umiejętności społeczne i emocjonalne, które będą miały wpływ na ich późniejsze życie. Na zajęciach z psychologiem dzieci uczą się rozpoznawać i nazywać swoje emocje (radość, smutek, złość, strach) oraz wyrażać je w sposób adekwatny do sytuacji. Umiejętność ta buduje ich samoświadomość i pomaga im lepiej radzić sobie z trudnymi sytuacjami. Przedszkolaki uczą się kontrolować swoje impulsy, co pomaga im unikać agresji i zachowań destrukcyjnych. Rozwój tej umiejętności jest niezbędny do funkcjonowania w grupie. W przedszkolu dzieci zaczynają dostrzegać i rozumieć uczucia innych osób, uczą się reagować w sposób wspierający i troskliwy. Empatia jest podstawą zdrowych relacji interpersonalnych. 

   Każdy z nas doskonale wie, jak wielkim zainteresowaniem naszych dzieci cieszą się ruchome obrazy dostępne w telewizji czy telefonie. Już maluch uwielbia oglądać kolorowe teledyski dziecięcych piosenek lub śledzić przygody śmiesznej świnki, którą rodzice włączają, gdy chcą zająć się swoimi obowiązkami.

     Drogi Rodzicu pamiętaj jednak, że cena jaką płaci Twoje dziecko jest wysoka !

    Według zaleceń WHO dzieci w wieku od 3-5 lat powinny spędzać czas przed ekranami maksymalnie do godziny dziennie, a dzieci powyżej 6 roku życia do dwóch godzin dziennie. Ekrany to nie tylko telewizja, ale i telefony. Warto pamiętać też, o zasadzie która mówi „im mniej, tym lepiej”.

   Czy wiesz, że nadużywanie nowoczesnych technologii ma negatywny wpływ na rozwój Twojego dziecka, który może objawiać się:

-obniżonymi umiejętnościami społecznymi,

-opóźnionym rozwojem mowy,

-problemem z zasypianiem,

-obniżoną samokontrolą,

-nadpobudliwością,

–obniżoną ciekawością,

-niestabilnością emocjonalną,

-depresją.

   Do prawidłowego rozwoju potrzebna jest aktywność fizyczna, dzięki której dziecko poznaje świat swoimi wszystkimi zmysłami. Zabawy na świeżym powietrzu dają dzieciom możliwość doświadczania świata w pełni, są to doświadczenia nie tylko pozytywne, ale także i negatywne (nie mniej ważne, bo uczą radzenia sobie z problemem i dają odporność psychiczną). Kontakt z drugim człowiekiem "tu i teraz", twarzą w twarz", "na żywo" jest doskonałym treningiem umiejętności społecznych, którego nie da się zastąpić grą czy rozmową wideo. Dbając o dobro dzieci należy umożliwić im jak największą ilość wspólnie spędzonego czasu i kontaktów z rówieśnikami.

"Mamo, tato ograniczaj mi czas przed ekranem.

Mamo, tato ograniczaj m czas przed ekranem w podróży.

Mamo, tato nie pozwalaj mi patrzeć w ekran przed snem.

Mamo, tato nie pozwalaj mi patrzeć w ekran przy jedzeniu.

Mamo, tato bawmy się bez ekranów.

Mamo, tato pozwól mi się nudzić" - nuda jest ważna, to dzięki niej dziecko uczy się kreatywności, organizowania wolnego czasu i rozwija swoja wyobraźnię.

              W wychowaniu dziecka ważną rolę pełnią najbliższe osoby, z którymi spędzają najwięcej czasu. Dziecko poprzez obserwację kształtuje w sobie obraz świata i sposób funkcjonowania w nim. Rodzic i nauczyciel bardzo często wchodzą w rolę autorytetu, który staje się dla dziecka wzorem do naśladowania. Bardzo ważne, aby te osoby między sobą współpracowały i budowały jednolity schemat wychowawczy. Rodzina jest pierwszym i naturalnym środowiskiem wychowawczym, wyjątkowym ze względu na więzi łączące członków. W dalszej kolejności, w momencie rozpoczęcia edukacji przedszkolnej, dziecko poznaje nową rzeczywistość, w której musi nauczyć się funkcjonować. Celem rodziców i wychowawców jest podjęcie działań opartych na współpracy, których celem jest przede wszystkim dobro dziecka.

               Na czym polega dobra współpraca pomiędzy rodzicami a wychowawcami ? Jest to ustalenie wspólnego planu działania, którego efektem będzie osiągnięcie celu. Plan ten powinien odnosić się do organizacji pracy wychowawczej zarówno w domu, jak i w przedszkolu – rodzic i wychowawca stają się partnerami w działaniu. Ujednolicenie wymagań stawianych dziecku, daje mu wyraźny obraz pożądanego zachowania.

Do błędów, które utrudniają osiągnięcie celu w pracy wychowawczej dziecka należą:

- zbyt małe zaangażowanie i brak motywacji – przy doskonałym planie działania i jednoczesnym brakiem zaangażowania ze strony rodziców/wychowawcy proces znacząco się wydłuży,

- roszczeniowa postawa – wysokie oczekiwania i stawianie nadmiernych wymagań drugiej stronie w współpracy,

- kwestionowanie podjętych działań – różnice koncepcji wychowawczych rodziny i placówki. Trudno jest nam pracować nad czymś, w co sami wątpimy.

- negatywne doświadczenia współpracy z rodzicem/wychowawcą takie jak: odczucie pouczania i udzielania „dobrych rad”, prowadzenie sporów, bagatelizowanie problemu, brak zaufania.

Co robić, aby współpraca przebiegała sprawnie ?

- być otwartym na kontakty i chętnie rozmawiać.

- trudne sytuacje wyjaśniać obiektywnie i spokojnie.

- traktować drugą stronę po partnersku i z szacunkiem.

- na bieżąco rozmawiać o procesie wychowawczym dziecka.

Rodzicu, masz wielką moc !

Część druga: Bliskość emocjonalna – bądź i usłysz mnie.

               Reagowanie na komunikaty i potrzeby dziecka są jednymi z czynników, które budują silną relację rodzic – dziecko. Na podstawie tych działań tworzy się u dziecka poczucie bezpieczeństwa. Rodzic staje się pierwszą, ważną osobą, do której zgłaszamy swoje problemy i troski, jednocześnie dając dziecku sygnał „Możesz na mnie polegać, pomogę Ci”.

               Bardzo ważna w kontaktach międzyludzkich jest ich autentyczność, czyli bycie „tu i teraz”. W sposobie komunikowania się ważny jest ton naszego głosu i zaangażowanie się w rozmowę poprzez aktywne słuchanie dziecka. To jednak nie wszystko, bo w rozmowie dziecko potrzebuje też informacji zwrotnej, np.:

- jestem dumna/y, że Ci się udało,

- rozumiem Cię,

- słyszę Cię, proszę mów dalej,

- widzę, że jest Ci przykro, może spróbujemy razem rozwiązać problem?,

- cieszę się, że potrafisz poprosić o pomoc,

- opowiedz mi więcej o tym co się wydarzyło.

               Bliskość emocjonalną budujemy spędzając czas razem, więc bardzo ważna jest wspólna zabawa, wycieczki, angażowanie dziecka w domowe czynności. Wspierając w codziennych momentach dziecko, wzmacniamy jego samoocenę i poczucie akceptacji. Dziecko, które ma zaspokojone potrzeby bezpieczeństwa i bliskości (fizyczną i emocjonalną), może spokojniej poznawać świat.

Rodzicu, masz wielką moc !

Część pierwsza : Bliskość fizyczna – przytulanie.

               Jednym ze zmysłów, przez który poznajemy i odbieramy świat jest DOTYK. Dziecko już w życiu prenatalnym, w łonie swojej mamy, odbiera bodźce dotykowe. To dlatego, już od pierwszych chwil po urodzeniu, dzieci tak bardzo potrzebują otulenia i kołysania w ciepłych ramionach mamy. Kangurowanie, czyli pierwszy kontakt „skóra do skóry”, dziecka z matką jest jedną z najbardziej rozczulających chwil w życiu każdej matki.

               Dziś doskonale wiemy, że przytulanie wspiera zdrowie. Dzieje się to poprzez uwalnianie oksytocyny, nie przez przypadek nazywanej hormonem szczęścia, miłości i bliskości. Podczas przytulania wybucha bomba endorfin, która powoduje reakcje chemiczne, odpowiedzialne za obniżanie ciśnienia krwi. Przez dotyk redukuje się poziom kortyzolu, czyli hormonu stresu.

Drogi Rodzicu, jak sam widzisz, przytulanie to same korzyści dla Ciebie i dziecka.

              Harry Harlow, amerykański psycholog, przeprowadził w latach 60. eksperyment, którego wyniki potwierdzają tezę, że bliskość fizyczna pełni bardzo ważną rolę w relacjach rodzic – dziecko i rzutuje na przyszłe funkcjonowanie w społeczeństwie.

                 Badanie polegało na odseparowaniu młodych małp z gatunku Makak Królewskich (Rezusy) od matek. Młode funkcjonowały w sztucznym środowisku, w którym miały dostęp do dwóch sztucznych matek – jedna z nich miała postać drucianego walca, druga zaś pokryta była miłym, miękkim materiałem. Zaobserwowano, że małpki cały czas spędzały czas przytulone do mięciutkiej kukły-matki. Następnie zmodyfikowano eksperyment i drucianą matkę wyposażono w butelkę z mlekiem. Wynik był podobny, małe małpki cały czas wybierały ciepłą matkę, a do drucianej podchodziły tylko, aby zaspokoić potrzebę głodu. W wyniku kontrowersyjnego eksperymentu Harlow’a  przedstawiono nową drogę w wychowaniu dzieci. Zaznaczono jak bardzo ważne jest budowanie więzi z dzieckiem poprzez zaspokajanie jego potrzeby bliskości i kontaktu dotykowego.

"Mamo, tato, przytul mnie !"

            Przytulanie niweluje u dziecka negatywne emocje. W chwilach złości i kłótni warto zadbać o komfort psychiczny nasz i naszych najbliższych. Dziecko nie zna tej drogi i musi się jej nauczyć, wspomóc w tym może obserwacja. To my, dorośli, zacznijmy dawać przykład swoim zachowaniem. Warto spróbować i mimo trudności (bo przecież w czasie kolejnej awantury, krzyków i tupania nogami ciężko jest zachować cierpliwość)  spokojnie schylić się ku dziecku i pomóc mu. Ważna jest też jakość przytulania, zadbajmy o kontakt „tu i teraz”. Zbędne są w tej chwili słowa, które i tak dziecko będąc w furii i złości nie słyszy. Rozmowa jest bardzo ważna, ale na nią przyjdzie czas. Kiedy ? Gdy będzie już oczyszczona atmosfera, kiedy dziecko się wyciszy i uspokoi. Gdy oksytocyna i endorfiny zaczną działać ?

Przytulanie jest za darmo. Im więcej, tym lepiej :

- łagodzi stres, lęk, smutek (uspokaja układ nerwowy),

- wzmacnia układ odpornościowy,

- wzmacnia poczucie własnej wartości,

- buduje więź,

- uwalnia pozytywne emocje.